نصرالله ابراهیمی مدیرکل میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی استان بوشهر در یاداشتی نوشت: تاریخ شفاهی، تاریخی است که سینه‌به‌سینه و نسل‌به‌نسل منتقل می‌شود. در این نوع تاریخ‌نگاری، گفته‌ها، خاطرات و رخدادهایی روایت می‌شوند که در بسیاری از موارد، اسناد و منابع مکتوب اطلاعاتی درباره آن‌ها ارائه نکرده‌اند. از این منظر، تاریخ شفاهی را می‌توان تاریخ انسان‌هایی دانست که کمتر در روایت‌های رسمی تاریخ دیده شده‌اند.

یکی از مهم‌ترین اهداف تاریخ شفاهی، گردآوری اسناد و روایت‌های شفاهی از طریق مصاحبه‌های هدفمند و آگاهانه است. تاریخ شفاهی به‌عنوان یکی از رویکردهای پژوهشی در مطالعات تاریخی، از اوایل قرن بیستم مورد توجه قرار گرفت و به‌تدریج جایگاه ویژه‌ای در پژوهش‌های تاریخی پیدا کرد. دانشگاه هاروارد از جمله مراکزی بود که در توسعه و سامان‌دهی این حوزه نقش داشت.

در سال‌های اخیر، ثبت خاطرات و رخدادهای تاریخی و فرهنگی شخصیت‌های فرهیخته و تأثیرگذار اجتماعی و سیاسی در ایران مورد توجه بیشتری قرار گرفته است. در بندر بوشهر نیز، به‌واسطه پیشینه غنی مطالعات تاریخی و باستان‌شناسی، تاریخ شفاهی توانسته است به یکی از ارکان مهم پژوهش تبدیل شود. تلاش‌های مورخان بوشهری در سالیان گذشته برای گردآوری اطلاعات مربوط به تاریخ معاصر ایران و بوشهر و ثبت خاطرات و روایت‌های شخصیت‌های تأثیرگذار، گواهی بر اهمیت این رویکرد پژوهشی است.

در حوزه میراث فرهنگی استان بوشهر نیز، با توجه به غنای تاریخی و فرهنگی این منطقه، تاریخ شفاهی می‌تواند راهگشای بسیاری از مسائل و ابهامات پژوهشی باشد. در یک دسته‌بندی کلی، می‌توان موضوعات مرتبط با تاریخ شفاهی میراث فرهنگی را در سه حوزه میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی بررسی کرد.

در حوزه میراث فرهنگی، مجموعه کاوش‌های باستان‌شناسی انجام‌شده در بوشهر و سایر نقاط استان، ظرفیت ارزشمندی برای ثبت و تدوین تاریخ شفاهی به شمار می‌رود. بررسی تجربه‌ها و خاطرات باستان‌شناسان داخلی و خارجی، از جمله وایتهوس، سرافراز و یغمایی، از دریچه نگاه همراهان، کارشناسان و افراد تأثیرگذار در این کاوش‌ها، می‌تواند به شکل‌گیری مجموعه‌ای مستند از روایت‌های شفاهی باستان‌شناسی استان بوشهر منجر شود. همچنین، ثبت خاطرات کارشناسان و مدیران پیشین موزه‌ها، می‌تواند در شناخت روند شکل‌گیری، توسعه و فعالیت این مجموعه‌ها مؤثر باشد.

حوزه‌های حفاظت و احیای میراث فرهنگی، مرمت بناهای تاریخی و بررسی تحولات بافت تاریخی بوشهر نیز از دیگر زمینه‌های مهم برای انجام پژوهش‌های تاریخ شفاهی هستند. ثبت خاطرات و تجربه‌های افرادی که در فرایند شناسایی، حفاظت، مرمت و احیای آثار تاریخی نقش داشته‌اند، می‌تواند اطلاعات ارزشمندی را در اختیار پژوهشگران و نسل‌های آینده قرار دهد.

در حوزه صنایع‌دستی نیز، ثبت خاطرات کارشناسان، استادکاران و هنرمندان رشته‌های مختلف، ظرفیت قابل‌توجهی برای تدوین تاریخ شفاهی صنایع‌دستی استان بوشهر فراهم می‌کند. این روایت‌ها علاوه بر معرفی پیشینه و تحولات رشته‌های گوناگون صنایع‌دستی، می‌توانند به مستندسازی شیوه‌های تولید، فنون سنتی، تجربیات استادکاران و چگونگی انتقال مهارت‌ها از نسلی به نسل دیگر کمک کنند.

در حوزه گردشگری نیز می‌توان تحولات این بخش، روند شکل‌گیری تأسیسات گردشگری، سیاست‌گذاری‌ها و برنامه‌های توسعه‌ای را بررسی کرد. ثبت تجربه‌ها و خاطرات مدیران، کارشناسان، فعالان و پیشگامان گردشگری استان، امکان شناخت دقیق‌تر روند توسعه گردشگری بوشهر و چالش‌ها و فرصت‌های پیش‌روی آن را فراهم می‌سازد.

بنابراین، میراث فرهنگی استان بوشهر به‌واسطه قدمت، اصالت و جایگاه آن در زندگی اجتماعی و حافظه جمعی مردم، ظرفیت گسترده‌ای برای ثبت و تدوین تاریخ شفاهی دارد. بهره‌گیری از این ظرفیت می‌تواند در معرفی هویت تاریخی و فرهنگی بوشهر، تکمیل اطلاعات موجود، حفظ تجربه‌های ارزشمند و انتقال میراث ناملموس به نسل‌های آینده نقش مؤثری ایفا کند. تحقق این هدف نیز مستلزم برنامه‌ریزی، انجام مطالعات میدانی، مصاحبه‌های هدفمند و تدوین چارچوبی علمی و پژوهش‌محور برای گردآوری، مستندسازی و نگهداری روایت‌های شفاهی است.

انتهای پیام/